محمد بن عبد الله بن عبيد الله بن محمود

51

تحفه خانى ( فارسى )

رياضت لطيف اخلاط بتحليل نرود و غليظ منجمد نشود پس مقصود آنست كه مقدار رياضت بيش نبايد و از حركات عنيفه سريعه متحسب بايد بود تا موجب ثوران اخلاط نشود زيرا كه ردائت و نكايت افعال و آثار اخلاط درين صفات بيش است و اگر استفراغ واقع شود بعد از استفراغ مرتكب رياضت معتدله در كم و كيف بايد شد و مراد باستفراغ طلب فراغت از خلط موذيست درين مقام نه آنكه عوام اطلاق برين نوع آن مىكنند كه آن قى است و استعمال حمام قبل از طعام و عنايت طبيب درين مقام بايد مصروف بتليين طبيعت و اخراج فضول و اخلاط موذيه موجب امراض باشد خصوصا بوقت نهار كه ثوران جميع اخلاط است اما فصد درين وقت بهتر است و استفراغ باقى اخلاط بر وجوه مقرره بادويه مختصه باخلاط بايد كرد و اما صاحب سوء المزاج بارد كه دو كيفيت منفعله يبوست و رطوبتست درو بروجه اعتدال باشد تعديل او تحريك حرارتست باغذيه متوسط در رطوبت و يبوست و حرارت زايده و تدهين كه ماليدن روغنست بروغنهاى مسخنه و اختيار معاجين كبار و اگر صاحب مزاج غالب الرطوبت است استعمال استفرغات و مسهلات مختصه بر رطوبات و تعريق بدن بعرقات و رياضات قويه و اگر غالب اليبوست است تدبير او به مثل تدبير مشايخ است و بتعديل مقدار غذا در كم و كيف و احتراز از سرعت قبول بدن مرض را واجبست و استعمال دلك و ماليدگى و رياضات ديگر از حركات كه عنيفه نباشد قبل از طعام نبايد خصوصا كه سبب امتلا باشد و اگر سبب صافى و فجاجت خلط باشد و عنايت طبيب مىبايد مصروف و بنفج و تعديل كيفيت خلط باشد و اگر طعام در معده فاسد شود سعى در انحدار او بايد كرد تا تعفن و فساد بيش نشود به مثل معجون كمونى و يا به اختيار انجير و مغز